ภาคผนวกอย่างไม่เป็นทางการ ว่าด้วย Jeanne Dielman

jeannedielman

สืบเนื่องจากที่ข้าพเจ้าเขียนเกี่ยวกับหนังเรื่อง Jeanne Dielman กับสตรีนิยมในบทความ Bioscope

กลับมีบางความคิดที่ข้าพเจ้าไม่แน่ใจว่ามันถูกต้องหรือไม่ เพราะไม่มีหลักฐานจะยืนยัน และไม่มีใครเคยเขียนถึงมาก่อน และมีแนวโน้มสูงที่จะผิดพลาด เกิดข้อครหามากมายได้ ข้าพเจ้าจึงจะเขียนทดความคิดไว้ในนี้แทน ในภาษาที่อ่านยากเป็นอย่างยิ่ง

ขอพูดถึงเนื้องเรื่องของหนังคร่าวๆ ให้คนที่ยังไม่ได้ดู หนังฉายภาพชีวิตประจำวันของ Jeanne Dielman ที่อาศัยในอพาร์ตเม้นต์ เวลาส่วนใหญ่เสียไปกับ long-shot ของภารกิจงานบ้านที่แทบสมจริงกับที่ได้พบเจอในชีวิตประจำวัน ทั้งการทำกับข้าว ล้างจาน เธอเป็นหญิงบริการที่จะมีชายแปลกหน้าเข้ามาแวะเวียนทุกๆ เย็น แต่นั่นก็ไม่ใช่ประเด็นหลักของเรื่อง เพราะกิจวัตรของเธอจะดำเนินต่อไปเหมือนไม่มีอะไรแปลก ต้อนรับลูก กินข้าว สอนการบ้าน ไปเที่ยว นอน ตื่นเช้าเปิดหน้าต่าง ขัดรองเท้าในลูก ฯลฯ เป็นเ่ช่นนี้ 3 วัน และคนดูจะเริ่มเห็นสิ่งผิดปรกติที่ซ่อนอยู่ภายใต้กิจวัตรประจำวันนี้ ค่อยๆ เผยตัวออกมาอย่างเชื่องช้าและเงียบๆ จนท้ายที่สุดก็กลายเป็นโศกนาฎกรรม

ข้าพเจ้าคิดว่า Jeanne Dielman นอกจากจะไม่ใ่ช่หนังเฟมินิสต์แท้ๆ ตามที่ข้าพเจ้ากล่าวอ้างในบทความนั้นแล้ว ข้าพเจ้ายังมีความเห็นส่วนตัวว่านี่คือหนังที่พยายามฉายภาพอันตรายของความ เป็นมารดาที่มีต่อคนรอบข้างอีกด้วย

ข้าพเจ้าไม่พบประเด็นของการถูกกดขี่ของผู้หญิง ผ่านหนังเรื่องนี้เลยแม้แต่น้อย แม้ว่าวิธีถ่ายภาพจะพยายามขับเน้นความน่าเบื่อหน่ายจำเจของชีวิตของเธอ แต่ในท้ายที่สุดก็เป็นตัวเธอเองที่ยินยอมให้ตกอยู่ในสภาพเช่นนี้

และหากพิจารณาไปอีก Dielman กลับเป็นผู้กระทำและพยายามกระทำการครอบงำสิ่งรอบตัวโดยจงใจ

เธอเป็นแม่ที่ควบคุมพฤติกรรมของลูกจนเกินเหตุ ทั้งที่ลูกมีอายุมากแล้ว เธอคอยให้เงินรายวัน ขัดรองเท้าให้ ทวนการบ้านให้ ถักเสื้อให้ พาออกไปเดินเล่นข้างนอก ในทางจิตวิทยา ความเป็นแม่ (maternity) เป็นสิ่งที่เด็กต้องกีดกัน (abjection) ออกไปให้ได้ เพื่อจะให้ตนสามารถใช้ชีวิตอย่างเป็นปัจเจกชนในสังคมได้ เมื่อเอาเรื่องนี้มาพิจารณาพฤติกรรมของ Dielman ย่อมเห็นได้ชัดว่าเป็นกรณีที่ความเป็นแม่ไม่ได้ถูกปฎิเสธไปอย่างเด็ดขาด ทำให้ลูกของเธอไม่สามารถเป็นปัจเจกชนในระบบภาษาของสังคมได้ เห็นได้จากการที่ลูกของเธอต้องพึ่งพิงเพื่อนของเขาในการเรียนรู้ระบบคิด ระบบภาษาของสังคมเช่น เรื่องเพศ เรื่องสถานะทางสังคม ฯลฯ

อนึ่ง การ abjection มีเพื่อแยกตัวตนของตัวเองให้ออกไปจากตัวตนของผู้เป็นแม่ เป็นกระบวนการทางจิตวิทยา และไม่ได้หมายถึงกระบวนการแยกอำนาจการควบคุมของทั้งสองคนให้ออกจากกัน จนแม่คุมเด็กไม่ได้

นอกจากนี้ยังมีฉากหนึ่งที่ Dielman พยายามอุ้มทารกที่เพื่อนบ้านมาฝากไว้ แต่ทารกก็ส่งเสียงร้องโหยหวนไม่หยุดสิ้นทุกครั้งที่เธอพยายามอุ้ม มีผู้ตีความว่าเป็นการเล่าเรื่องเพื่อทำให้เห็นว่าวันนั้นของเธอ เป็นวันอุบาทว์กาลกิณี ทำอะไรผิดพลาดไปหมด ข้าพเจ้าไม่เห็นด้วย ข้าพเจ้าเห็นว่าฉากนั้นพูดอย่างชัดเจนเกี่ยวกับอำนาจของความเป็นแม่ที่มีมากเกินไป และกำลังเบียดบังตัวตนของทารกทางจิตวิญญาณ ทารกจึงร้องไห้ด้วยความกลัวต่อการถูกอำนาจความเป็นแม่เบียดบัง

อำนาจการควบคุมของความเป็นมารดายังบังคับลงบนฉากอพาร์ตเมนต์ที่อยู่ของเธออีกด้วย แสงไฟในห้อง ตำแหน่งของสิ่งของอยู่ในความควบคุมของเธออย่างเบ็ดเสร็จ

อพาร์ตเม้นต์คือเขตปกครองในจินตภาพของเธอที่ไม่มีสิ่งภายนอกใดๆ บังอาจเล็ดลอดเข้าไปได้นอกจากเสียงรถ และแสงไฟ

//**ย่อหน้าต่อไปนี้เปิดเผยจุดสำคัญในหนัง

และในท้ายที่สุดเมื่อมีผู้ชายซื้อบริการที่บังอาจทำให้เธอสำเร็จความใคร่ อันเป็นการย้ำเตือนถึงภาวะ ‘รับ’ (passive) ทางเพศของเธอ ยิ่งเป็นการฝ่าฝืนอำนาจความเป็นมารดาของเธออย่างให้อภัยไม่ได้ และผลที่ตามมาคือฉากฆาตกรรมที่เรียบง่าย เฉยเมย เธอกลับมานั่งโต๊ะด้วยมือเปื้อนเลือด ไม่ขยับเขยื้อนใดๆ ราวกับไม่มีเหตุการณ์น่าตกใจเกิดขึ้น เป็นอาการที่ตีความอย่างอื่นไม่ได้นอกจากความพึงพอใจในการยึดคืนอำนาจ

//**จบย่อหน้าเปิดเผยจุดสำคัญของหนัง

พลังที่วนเวียนในหนังคือพลังแห่งอำนาจของมารดาที่สับสน น่าระทมทว่าเปี่ยมไปด้วยพลังครอบงำ เป็นโศกนาฎกรรมที่เกิดจากพลังที่ล้นเกินของความเป็นมารดา

หนังเรื่องนี้จึงไม่น่าเรียกว่าเป็นเฟมินิสต์ได้ถนัดนัก แต่หากจะพูดใหม่ว่าเป็นหนังที่ชี้ให้เห็นอันตรายของเฟมินิสต์น่าจะถูกกว่า

และนี่เป็นห้วงคำนึงของข้าพเจ้าที่ไม่มีหลักฐานทางวิชาการใดๆ รองรับ แต่ข้าพเจ้ารู้สึกได้ว่ามันน่าจะเป็นเช่นนั้น

ป.ล. ข้อคิดเห็นเพิ่มเติมคือ Jeanne Dielman น่าจะเป็นหนังที่ดีสำหรับการเรียนรู้วิธีถ่ายภาพในหนัง เพราะ shot แต่ละ shot ค่อนข้างนาน จนเปิดโอกาสให้คนดูศึกษาองค์ประกอบของภาพได้อย่างเต็มที่



ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s