มองผ่านกระจกเงาด้านเดียว: วาบความคิดจาก Exotica

ต่อไปนี้เป็นฉากแรกของ Exotica (1994, Atom Egoyan): พนักงานศุลกากรสนามบิน 2 คนกำลังมองการปฎิบัติงานด้านนอก ผ่านกระจกที่มองทะลุได้ด้านเดียว เขากำลังจ้องมองสถานการณ์ที่เกิดขึ้นภายนอกโดยคนที่ถูกเฝ้ามองไม่รู้ตัว พนักงานคนหนึ่งพูดว่า การตรวจของผิดกฎหมายนั้นซับซ้อน เพราะในขณะที่กำลังตรวจกระเป๋าสัมภาระอยู่ สายตาต้องจับจ้องอากัปกิริยาที่หลุดออกมาจากในเบื้องลึกของผู้ถูกตรวจด้วย ทันใด Thomas Pinto (Don McKellar) เจ้าของร้านขายสัตว์เลี้ยงหายาก เดินมาหน้ากระจก พนักงานศุลการกรเฝ้ามองและตีความนัยยะ ภายใต้ใบหน้าอันเฉยเมยของเขา โดยที่เขาไม่รู้ตัว

ถ้าเปรียบเทียบกับคนดูหนัง กิจกรรมการดูหนังก็ไม่ต่างอะไรจากสิ่งที่เจ้าหน้าที่ศุลกากรทำ จอหนังก็เหมือนกระจกข้างเดียวที่ทำให้คนดูหนังปลอดภัย และไม่ไปเกี่ยวข้องกับสถานการณ์ที่กำลังเกิดขึ้นในฝั่งตรงข้ามของกระจก ผู้ดูหนังยังมีหน้าที่ตรวจตราอากัปกิริยาของตัวละครที่กำลังแสดงอยู่บนจอภาพ และค้นหาความหมายของมันให้ล้ำลึกไปกว่าสิ่งที่มองเห็น นี่คือสาส์นชิ้นแรกที่ Egoyan ให้กับผู้ชม Exotica และเขาก็ตอกย้ำเรื่อยๆ ผ่านองค์ประกอบการจ้องมองผ่านกระจกด้านเดียว และการจ้องมองอยู่ห่างๆ ที่พบได้ในหลายช่วงของหนัง

ถ้าการจับพิรุธคนทำผิดกฎหมายตามสนามบินเป็นเรื่องยากแล้ว การเฝ้ามองและเข้าใจตัวละครในหนังของ Egoyan ก็คงหินไม่แพ้กัน ผู้คนใน Exotica มีความเกี่ยวโยงกันอย่างซับซ้อน ผ่านบาร์เต้นเปลือยที่มีชื่อเดียวกัน

Christina (Mia Krishner) นักเต้นเปลือยที่มาพร้อมกับชุดนักเรียน เป็นแฟนเก่ากับ Eric (Elias Koteas) ที่เป็น DJ ประจำร้านเดียวกัน  Christina ยังเป็นนักเต้นประจำให้กับ Francis (Bruce Greenwood) ที่จะมายัง Exotica ทุกคืนเพื่อพบเธอ ความสัมพันธ์ของทั้งสองทำให้ Eric เป็นเดือดเป็นร้อนอย่างยิ่ง  ส่วนในเวลากลางวัน Francis เป็นผู้ตรวจภาษีที่ร้านขายสัตว์เลี้ยงของ Thomas ผู้ต้องสงสัยกรณีลักลอบนำเข้าไข่สัตว์เลี้ยงหายาก ที่ถูกชักจูงไปสู่ความขัดแย้งในร้าน Exotica  ส่วนตัว Thomas ก็เป็นเกย์ที่มีความสัมพันธ์ข้ามคืนกับพนักงานศุลกากรที่สนามบิน

ถ้าเรื่องยังดูไม่ซับซ้อนพอ ก็ยังมี Tracey (Sarah Polley) ผู้เป็นหลานของ Eric ที่ถูกจ้างให้ไปอยู่เหย้าเฝ้าบ้านเล่นเปียโน ให้กับลุงของเธอทุกวัน ระหว่างที่ลุงของเธอไปพบกับ Christina

ความสัมพันธ์ของผู้คนเหล่านี้ ไม่ได้เปิดเผยออกมาอย่างรวดเร็วแบบที่ข้าพเจ้าสรุปไว้ข้างต้น หากแต่มันค่อยๆ คลี่คลายผ่านการเล่าเรื่องที่ไม่เป็นไปตามลำดับเวลา ผ่านการสนทนาที่ละเอียด และผ่านพฤติกรรมเล็กๆ น้อยๆ ที่พวกเขาแสดงออกมา แต่นั้นไม่ใช่งานทั้งหมดของผู้ชมหนังเรื่องนี้ ยังเหลืองานส่วนที่ยากกว่าคือ การทำความเข้าใจความหมาย และที่มาของความสัมพันธ์เหล่านี้ ซึ่ง Egoyan ไม่ได้เฉลยอย่างหมดจด

กลไกการเล่าเรื่องที่ไม่ตรงไปตรงมา, การถ่ายภาพที่เฉยชาไร้สีสัน แหกขนบของการถ่ายภาพ Erotic (โดยเฉพาะ shot ที่ Christina ออกมาเต้น ที่บรรจงให้ตัวละครถูกห้อมล้อมด้วยกรอบ แมกไม้ และถ่ายในระยะไกลมาก) ตลอดจนการใช้เพลง การจัดบรรยากาศ ที่แปลกแยก ยิ่งทำให้คนดูผละตัวออกจากหนัง เพื่อเปิดโอกาสให้ตัวเองใคร่ครวญสิ่งที่เห็นอย่างเป็นเหตุเป็นผล

แต่เมื่อใดที่ผู้ชมเริ่มเข้าใจสิ่งที่อยู่เบื้องหลังตัวละคร ก็ดูเหมือนจะถูกชักชวนให้ถลำลึกไปยังโลกอันแปลกประหลาดของมนุษย์อย่างไม่มีวันกลับ

ผู้ชายที่เรียบร้อยเหมือนไม่มีพิศภัย ชายที่เข้าบาร์กับหญิงบริการที่ดูเหมือนจะอยู่ ณ จุดต่ำสุดของศีลธรรม ท้ายที่สุดเมื่อเข้าใจความหมายของสิ่งเหล่านี้ ย่อมพบว่าไม่มีสิ่งไหนที่จะเป็นไปตามสิ่งที่เห็นอย่างตรงไปตรงมา ความเข้าใจอย่างลึกซึ้งย่อมไม่เกิดขึ้นหากผู้ชมหนังยึดติดและอินไปกับภาพและอารมณ์ตั้งแต่วินาทีแรกของหนัง หากแต่จะเกิดเมื่อผู้ชมถอยออกห่างจากหนัง และเฝ้ามองเงียบๆ หลังกระจกที่มองผ่านด้านเดียว แล้วใช้เวลาคิดชั่วครู่หนึ่ง

ในช่วงท้ายของหนัง ความสัมพันธ์ต่างๆ เริ่มมีความหมาย และเริ่มเข้าใจได้ ณ จุดนั้นเองที่ทำให้ภาวะการไหลเวียนของเรื่องราว และอารมณ์ระหว่างตัวละครเริ่มชัดขึ้น

แต่จะทำให้เด่นชัดยังไงนั้น ข้าพเจ้าไม่ต้องการรบกวนความสนุกของหน้าที่ “พนักงานศุลกากร” ของแต่ละคน



ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s